Hızı düşürünce motorun torku da düşer mi?
Fırçalı DC motorda tork akımla orantılıdır, hız ise uygulanan ortalama gerilimle. Anahtarlamalı sürücüde doluluk oranını düşürmek gerilimi düşürür; motor daha yavaş döner ama aynı akımı çekerse aynı torku üretmeye devam eder. Sınır, düşük hızda soğutmanın azalması ve ısınmanın artmasıdır.
İki ilişkiyi ayırmak gerekir:
- Hız ≈ uygulanan ortalama gerilim (eksi akımın sargı direncinde yarattığı düşüm).
- Tork ≈ armatür akımı × motor tork sabiti.
Doluluk oranını yarıya indirdiğinizde motorun boşta döneceği hız yarıya iner, ancak yük daha fazla tork isterse motor daha fazla akım çeker ve torku üretir. Yani düşük hız otomatik olarak düşük tork demek değildir.
Pratikteki asıl sınırlar şunlardır:
- Soğutma: Fanını kendi mili döndüren motorlarda düşük hızda hava akışı azalır; aynı akımda sıcaklık daha çabuk yükselir. Düşük hızda uzun süreli ağır yük termal risk yaratır.
- Kalkış eşiği: Çok düşük doluluk oranında üretilen tork sürtünmeyi yenmeye yetmeyebilir; motor kalkamadan yüksek akım çeker.
- Akım sınırı: Sürücünün sürekli akım değeri (KS250'de 15 A, PT500'de 30 A) üretilebilecek maksimum torku da fiilen sınırlar.
Geniş hız aralığında yüksek tork gerekiyorsa doğru çözüm gerilimi kısmak değil, redüktör oranını değiştirmektir; dişli, torku hızdan bağımsız olarak mekanik yoldan büyütür.
Konunun tamamı: DC Motor Sürücü Seçim Rehberi