# Freewheeling (serbest dolaşım) diyodu ne ise yarar?

> Motor sargısı endüktiftir ve içinden geçen akım aniden kesilemez. Anahtar kapandığında bu akıma yol verilmezse sargı uçlarında yüzlerce volta ulaşabilen ters gerilim doğar. Serbest dolaşım diyodu bu akıma kapalı bir devre sunar, enerjiyi güvenle söndürür ve anahtarı aşırı gerilimden korur.

- **İçerik tipi:** Sıkça Sorulan Soru
- **Kategori:** DC Motor Sürücüleri
- **Yazar:** AXI Teknoloji Mühendislik Ekibi, Endüstriyel Elektronik
- **Yayın tarihi:** 2026-08-02
- **Sayfa:** https://axiteknoloji.com/sss/freewheeling-diyot-nedir

## Kısaca

- Endüktif sargı akımı aniden kesilemez; diyot olmadan uçlarda yüzlerce voltluk gerilim sivrisi oluşur.
- H-köprüsünde bu işlevi MOSFET gövde diyotları üstlenir ve dead-time boyunca akım buradan akar.

Endüktansın temel davranışı, akımındaki değişime karşı gerilim üretmesidir. Akımı çok kısa sürede kesmeye çalışmak çok büyük bir gerilim sivrisi anlamına gelir. Röle bobinlerinde kontak arkı, yarı iletken anahtarlarda ise delinme bu şekilde oluşur.

Diyot bu akımı karşılar:

- Anahtar iletimdeyken diyot ters polarizedir ve devre dışıdır.
- Anahtar kesime geçtiğinde sargı akımı yönünü korumak ister; diyot iletime geçer ve akım kapalı bir halkada dolaşarak sargı direncinde sönümlenir.

H-köprülü sürücülerde bu işlevi genellikle MOSFET'lerin **gövde diyotları** üstlenir; dead-time süresince akım tam olarak bu yoldan akar. Bu yüzden gövde diyodunun ters toparlanma hızı devrenin anahtarlama kaybını ve shoot-through riskini doğrudan etkiler.

Kullanıcı tarafında dikkat edilecek nokta, sürücü ile motor arasına eklenen **rölelere ve kontaktör bobinlerine** kendi söndürme elemanını koymaktır. Sürücü çıkışını röleyle çevirmek isteyen kurulumlarda bobinlere diyot veya RC eklenmesi, hem kontak ömrünü uzatır hem de RF alıcı gibi hassas devrelere sızan gürültüyü azaltır. Motor uçlarına konan kondansatör ve ferrit bilezikler de fırça arkı gürültüsünü bastırmak için kullanılır.

Konunun tamamı: [DC Motor Sürücü Seçim Rehberi](/blog/dc-motor-surucu-secim-rehberi)

---

Kaynak: AXI Teknoloji — https://axiteknoloji.com/sss/freewheeling-diyot-nedir
Son güncelleme: 2026-08-02