# Serbest Dolaşım Diyodu (Freewheeling Diode)

> Anahtar kesildiğinde endüktif motor akımının devam edebileceği yolu açan diyottur. Bu yol olmasaydı akımın ani kesilmesi V = L × di/dt uyarınca yüzlerce voltluk bir sıçrama üretir ve anahtarı deler. Üzerinde tipik olarak 0,7–1,2 V düşer.

- **İçerik tipi:** Sözlük
- **Kategori:** DC Motor Sürücüleri
- **Yazar:** AXI Teknoloji Mühendislik Ekibi, Endüstriyel Elektronik
- **Yayın tarihi:** 2026-08-02
- **Sayfa:** https://axiteknoloji.com/sozluk/serbest-dolasim-diyodu

## Kısaca

- Serbest dolaşım diyodu endüktif akımın kesilmesindeki gerilim sıçramasını sınırlar.
- H-köprüde görevi çoğunlukla MOSFET gövde diyotları üstlenir.
- Sürücüyle birlikte kullanılan röle bobinlerine mutlaka söndürme diyodu konur.

Motor sargısı bir endüktanstır ve endüktansın temel özelliği akımının anında değişememesidir. PWM anahtarı kestiğinde sargıdaki akım devam etmek ister; önüne çıkan direnç ne kadar büyükse uçlarında oluşan gerilim de o kadar büyük olur. Yol verilmezse bu gerilim anahtarın kırılma sınırını aşar.

Serbest dolaşım diyodu bu akıma düşük gerilimli bir kaçış yolu sunar ve sıçramayı besleme gerilimi artı bir diyot düşümüyle sınırlar. H-köprüde bu görevi çoğu zaman MOSFET'lerin gövde diyotları üstlenir; ayrıca hızlı toparlanan harici Schottky diyotlar paralel bağlanabilir.

Aynı ilke röle bobinleri için de geçerlidir. Sürücü çıkışına veya yanına röle bağladığınızda bobinin uçlarına ters yönde bir diyot koymak, kesme anında oluşan sıçramanın sürücü elektroniğine ve RF alıcıya zarar vermesini engeller. Sahada motor sürücüsünün yanındaki rölelerde diyot bulunmaması, açıklanamayan kilitlenme ve arıza şikâyetlerinin bilinen nedenlerindendir.

Bu terimin kullanıldığı bağlam: [DC Motor Sürücü Seçim Rehberi](/blog/dc-motor-surucu-secim-rehberi)

---

Kaynak: AXI Teknoloji — https://axiteknoloji.com/sozluk/serbest-dolasim-diyodu
Son güncelleme: 2026-08-02