EN ISO 13849-1 (Kumanda Sistemlerinin Güvenlik Parçaları)
Kumanda sistemlerinin güvenlik parçalarını ele alan standart: yeterliliği a'dan e'ye performans seviyesiyle, mimariyi Kategori B'den 4'e sınıflandırır.
EN ISO 13849-1, bir makinede güvenlik fonksiyonunu gerçekleştiren kumanda parçalarının tasarımını ve doğrulanmasını ele alır. Yeterliliği a'dan e'ye performans seviyesi ölçeğiyle, mimariyi ise Kategori B, 1, 2, 3 ve 4 ile sınıflandırır. Hesaba mimari, bileşen ömrü ve teşhis kapsamı birlikte girer; tek bir parçanın kalitesi sonucu belirlemez.
Süreç iki adımlıdır: önce risk değerlendirmesiyle gereken performans seviyesi belirlenir, sonra tasarlanan devrenin ulaştığı seviye hesaplanır. İkincisi birinciden düşükse tasarım değişir; hesap bir belgeleme işi değil, bir tasarım kararıdır.
Hesabın girdileri
- Kategori: devrenin mimarisi, yedeklilik ve tek hataya dayanıklılık.
- MTTFd: kanalın tehlikeli arızaya kadar ortalama süresi, yıl cinsinden.
- Teşhis kapsamı: algılanabilen tehlikeli arızaların oranı.
- Ortak sebepli arıza: yedekli kanalların birlikte bozulma riskine karşı alınan önlemler.
Gereken seviye nasıl belirlenir
Risk değerlendirmesi üç şeyi sorar: olası yaralanmanın ağırlığı, tehlikeye maruz kalma sıklığı ve kaçınma imkânı. Üçü de yükseldikçe gereken seviye yükselir. Aynı makinede her fonksiyon aynı seviyeyi gerektirmez; yük kaldırma hareketinin durdurulması ile bir gösterge lambasının davranışı aynı kefeye konmaz. Bu yüzden değerlendirme makine bazında değil, fonksiyon fonksiyon yapılır ve her fonksiyon için ayrı yazılır.
Kategoriler ve tek hata davranışı
| Kategori | Mimari | Tek hatada |
|---|---|---|
| B | Temel emniyet ilkeleri | Fonksiyon kaybolabilir |
| 1 | Denenmiş bileşen ve ilkeler | Fonksiyon kaybolabilir, olasılığı düşer |
| 2 | Fonksiyonun periyodik testi | Test anına kadar fark edilmez |
| 3 | Yedekli yapı, kısmi teşhis | Fonksiyon korunur |
| 4 | Yedekli yapı, yaygın teşhis | Fonksiyon korunur, hata birikmez |
Sık yapılan hata: bileşen seviyesi ile fonksiyon seviyesi
Bir bileşenin etiketinde yazan seviye, o bileşenin içinde bulunduğu fonksiyonun seviyesi değildir. Değerlendirme sensörden mantığa, mantıktan çıkış elemanına kadar zincirin tamamını kapsar: röle çıkış zinciri, kontaktör ve kablolama da hesaba girer. Zincirin en zayıf halkası sonucu aşağı çeker, dolayısıyla pahalı bir emniyet rölesi tek başına seviyeyi yükseltmez. Performans seviyesi bu nedenle bir ürün özelliği değil, bir tasarım sonucudur ve montaj biçimi değişirse yeniden bakılır.
İkinci yaygın yanlış varsayım, hesabı bir kez yapıp dosyaya koymaktır. Bileşen değişirse, kablolama değişirse, bakım aralığı uzarsa veya makine daha sık çalışmaya başlarsa sonuç da değişir; standardın istediği şey kalıcı bir belge değil, güncel bir gerekçedir. Sorumluluk ayrımı da buradadır: bileşen verilerini üretici yayımlar, fonksiyonun seviyesini makineyi kuran taraf hesaplar ve doğrular.
Standardın kapsamadıkları
Standart hangi seviyenin gerekli olduğunu söylemez; bunu makinenin risk değerlendirmesi belirler. Kablosuz kumandanın kendine özgü davranış şartları IEC/EN 62745 ile ele alınır ve hesabın sonucu ne olursa olsun kablolu acil durdurma ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Hidrolik tarafta aynı mantığın nasıl kurulduğunu hidrolik kumandada performans seviyesi başlığında bulabilirsiniz.
Vinç radyo kumandasında makine durdurma fonksiyonu için sektörde yaygın hedef Kategori 3 ve performans seviyesi d'dir; acil durdurma fonksiyonu için genel asgari beklenti performans seviyesi c olarak anılır, risk değerlendirmesi daha yükseğini gerektirebilir. Bu seviyeler AXI ürünleri için beyan edilmemiştir; bir ürüne performans seviyesi atfetmeyin.
Bu terimin kullanıldığı bağlam: Kablosuz kumanda kurulumu: eşleştirme, röle, güvenlik