# Karavan Otomatik Terazileme Rehberi: Neden Gerekli, Nasıl Çalışır

> Dometic 3°, Thetford ±2,5° sınırını neden koyar? Absorbsiyonlu buzdolabında kalıcı hasar mekanizması, 0,025° hassasiyetin milimetre karşılığı, doğru terazileme sırası, timeout ve "tekerlekleri yerden kesmeyin" kuralı.

- **İçerik tipi:** Rehber
- **Kategori:** Karavan & Özel Sistemler
- **Yazar:** AXI Teknoloji Mühendislik Ekibi, Endüstriyel Elektronik
- **Yayın tarihi:** 2026-08-02
- **Sayfa:** https://axiteknoloji.com/blog/karavan-otomatik-terazileme-rehberi

## Kısaca

- Dometic RML10.4 kılavuzu, absorbsiyonlu buzdolabının 3 dereceyi aşan bir eğimde çalıştırılmamasını şart koşar.
- Thetford N4000 serisi için performans yalnızca ±2,5 derece içinde garanti edilir.
- Thetford ayrıca uyarır: şasi veya zeminin kendisi zaten birkaç derece eğimli olabilir — referans sıfırlama (Tare) bu yüzden gereklidir.
- 0,025° hassasiyet, 5 metre uzunluğundaki bir karavanın iki ucu arasında 2,2 milimetreden az yükseklik farkı demektir.
- Bu hassasiyet, buzdolabının izin verdiği 3°'lik toleransın 120 katı daha incedir.
- Doğru terazileme sırası önce ön-arka, sonra sağ-sol eksenidir; ters sırada yanal ayar ikinci adımda bozulur.
- Araç asla dört tekerleği yerden kesilecek şekilde kaldırılmamalıdır — şasi burulur ve araç ayaklardan kayabilir.
- Karavan 12 V tesisatı EN 1648 kapsamındadır; nominal 12 V, çalışma aralığı 11–15 V'tur ve aşırı akım koruması standardın gereğidir.

**Karavan terazilemenin en sert sınırını buzdolabı koyar.** Dometic RML10.4 kılavuzu absorbsiyonlu dolabın **3 dereceyi** aşan bir eğimde çalıştırılmamasını şart koşar; Thetford N4000 serisi için performans yalnızca **±2,5 derece** içinde garanti edilir. Bu bir konfor tercihi değil, ekipmanın kalıcı hasar sınırıdır — ve doğru terazileme, karavandaki en pahalı tek parçalardan birini korur.

## Absorbsiyonlu buzdolabı: hasar nasıl oluşuyor?

Karavan buzdolaplarının büyük bölümü kompresörlü değil, **absorbsiyonlu** (amonyak-su + hidrojen) tiptir. Bu çevrimde soğutucu akışkanın dolaşımı pompayla değil **yerçekimiyle** sağlanır. Zincir şöyle ilerler:

1. Eğim → sıvı amonyak boruda yanlış yerde göllenir, yerçekimiyle geri dönüş durur.
2. Dolaşım durunca kaynatıcıya sıvı dönmez → kaynatıcı aşırı ısınır.
3. Aşırı ısınma, karışımdaki **sodyum kromat pas önleyicinin kristalleşmesine** yol açar.
4. Kristaller boru kesitini tıkar → **kalıcı blokaj**. Soğutma ünitesi onarılamaz, komple değişim gerekir.
5. Kromat kaybı ayrıca korozyon korumasını yok eder; amonyak boruyu içten aşındırmaya başlar.

| Üretici | Model ailesi | İzin verilen azami eğim |
| --- | --- | --- |
| Dometic | RML 10.4 / 10.4S / 10.4T | 3° |
| Thetford | N4000 serisi | ±2,5° |

Thetford aynı sayfada kritik bir uyarı da yapar: *"şasinin veya zeminin kendisi zaten birkaç derece eğimli olabilir."* Yani dolabın kendi ekseninde ölçülen eğim, aracın dış eğiminden farklı olabilir. Bu, terazileme sistemlerindeki **Tare (referans sıfırlama)** fonksiyonunun doğrudan üretici kaynaklı gerekçesidir: sistem, aracın gerçek "düz" referansını kullanıcıdan öğrenmelidir.

## Buzdolabı dışındaki gerekçeler

- **Gider tahliyesi:** lavabo ve duş teknesi eğimliyken su boruda kalır.
- **Yoğuşma suyu:** Dometic kılavuzu yoğuşmanın *sabit bir eğimle* tahliye edilmesini şart koşar; araç eğimi bu tasarım eğimini tersine çevirebilir.
- **Rüzgâr sarsıntısı:** destek ayakları güçlü rüzgârda gövde salınımını azaltır.
- **Uyku konforu ve kapak davranışı.**

Su tesisatı ve kapaklar için yayımlanmış sayısal bir eğim toleransı yoktur; sektör pratiği, en dar toleransı dayatan bileşeni — yani buzdolabını — tüm araç için tasarım sınırı kabul etmektir.

## 0,025° hassasiyet kaç milimetre?

Eğim açısı θ için L uzunluğu boyunca yükseklik farkı *h = L · tan θ*. 0,025° için tan θ = 4,363 × 10⁻⁴:

| Referans uzunluk | 0,025°'de yükseklik farkı |
| --- | --- |
| 2,3 m (tipik karavan genişliği) | 1,00 mm |
| 5 m (tipik gövde boyu) | 2,18 mm |
| 7 m (büyük motokaravan) | 3,05 mm |

Aynı hesabı buzdolabı sınırıyla karşılaştırınca ölçek netleşir:

| Açı | 2,3 m genişlikte fark | 7 m boyda fark |
| --- | --- | --- |
| 3° (Dometic sınırı) | 120,5 mm | 366,9 mm |
| 2,5° (Thetford sınırı) | 100,4 mm | 305,6 mm |
| 0,025° (sistem hassasiyeti) | 1,00 mm | 3,05 mm |

Oran: 3° ÷ 0,025° = **120 kat**. Sistem, buzdolabının izin verdiği toleransın 120 katı daha ince konumlanır — sensör sürüklenmesi ve zemin oturması gibi etkiler bu payın içinde kalır.

### Bu hassasiyet nasıl elde ediliyor?

Duran araçta eğim, MEMS ivmeölçerin yerçekimi vektörünü ölçmesi ve açının trigonometrik olarak çıkarılmasıyla bulunur (*θ = arcsin(ax/g)*). Bu yöntemin doğruluğunu sınırlayan asıl etken gürültü değil, **sıcaklıkla bias sapmasıdır**. Akademik çalışmalarda düşük maliyetli bir MEMS ivmeölçerin bias sıcaklık sapması 1,3 mg/°C ölçülmüş, termal kompanzasyondan sonra 20 °C'lik sıcaklık değişimi altında eğim standart sapması 0,1° altına indirilebilmiştir. Ticari yüksek doğruluklu inklinometreler ise ±0,01° ve ±0,002 °/°C sıfır kayması sınıfındadır.

Mühendislik sonucu: **0,025° sınıfı bir hassasiyet ham sensörden değil, sensör + sıcaklık kompanzasyonu + filtreleme zincirinden gelir.** KTS200'ün ASX103 terazileme beynindeki "entegre yüksek çözünürlüklü eğim sensörü" ifadesi bu yüzden doğru çerçevedir: iş, sensörün tek başına değil sistemin bütününündür.

## Ayak tipleri ve taşıma kapasitesinin doğru okunması

| Tip | Çalışma | Not |
| --- | --- | --- |
| Makaslı (scissor) kriko | Vidalı mil, manuel veya matkapla | Üretici etiketleri çoğu kez "aracı kaldırmak için kullanmayın" der — **stabilizatördür, kaldırıcı değildir** |
| Elektrikli lineer ayak | 12 V DC motor + vidalı mil / redüktör | Her ayak bağımsız sürülebilir; akım ölçümüyle yere temas algılanabilir |
| Hidrolik | 12 V DC motorlu pompa + silindir | Ağır motokaravan sınıfı |

Ayak başına taşıma kapasitesi, o ayağın *statik olarak* taşıyabileceği azami düşey yüktür ve toplam olarak ifade edilir (4 × 2000 kg = 8000 kg). Ancak bu **aracın 8000 kg olabileceği anlamına gelmez.** Gerçekte yük dört ayağa eşit dağılmaz: ağırlık merkezi genelde aksa yakındır, arka ayaklar öne göre belirgin şekilde fazla yüklenir ve zemin sertliği farkı yükü tek bir köşede toplayabilir. 3500 kg sınıfı bir karavanda 8000 kg toplam kapasite yaklaşık **2,3 kat emniyet payı** demektir — doğru yaklaşım budur.

## Kritik güvenlik kuralı: tekerlekleri yerden kesmeyin

Sektördeki elektronik terazileme kılavuzlarının en sert uyarısı budur ve büyük harfle yazılır: *aracı tüm tekerlekleri yerden kesilecek şekilde kaldırmayın.* Üç gerekçesi vardır:

1. **Şasi burulması:** Dört noktadan kaldırıldığında süspansiyonun soğurduğu yükler doğrudan şasiye biner; zemin farkı büyükse şasi burulur ve mobilya, kapı çerçeveleri, gövde panelleri zorlanır.
2. **Devrilme / kayma:** Tekerlekler yerden kesildiğinde aracı yatayda tutan sürtünme kaybolur.
3. **Altında çalışmak ölümcüldür:** Araç altında çalışılacaksa ön ve arka akslardan sehpayla desteklenmelidir. Terazileme sistemi asla sehpa yerine geçmez.

Doğru tasarım kuralı: otomatik terazileme, tekerlekleri yerden kesmek için değil, **tekerlekler yerdeyken şasiyi düzlemek ve yükün bir kısmını ayaklara aktarmak** için çalışır.

## Doğru çalışma sırası ve güvenlik kilitleri

Sektör kılavuzları terazileme sırasını açıkça tanımlar: **önce ön-arka, sonra sağ-sol.** Sebebi uzunlamasına eksenin daha uzun kaldıraç koluna sahip olmasıdır — bu eksendeki düzeltme yanal ekseni de değiştirir. Ters sırada yapılan ayar ikinci adımda bozulur ve sistem salınıma girer. İki eksenli (ön-arka ve sağ-sol) ölçüm bu yüzden bir özellik değil, **zorunluluktur**.

Sektörde standartlaşmış güvenlik davranışları:

- **Zaman aşımı (timeout):** Ayak toplanması algılanamazsa sistem hataya geçer; sektör kılavuzlarında 2 dakika ve otomatik toplama için 67 saniye gibi gerçek değerler tanımlıdır.
- **Aşırı eğim uyarısı:** Araç boyu ekseninde programlanmış sıfır noktasından 5° sapma uyarı verir. Zemin, ayak stroğunun kaldıramayacağı kadar eğimliyse doğru davranış *zorlamak değil aracı taşımaktır*.
- **Ayaklar inikken el freni bırakılırsa** sistem alarm moduna geçer ve tek kullanılabilir fonksiyon ayakları toplamak olur.
- **Terazileme başlamadan önce** tüm ayaklar tam toplanmış olmalıdır.
- **Yola çıkmadan önce görsel kontrol** şarttır; gösterge tek başına yeterli değildir.
- **Döngü sırasında araç içinde dolaşmayın** — yük merkezi kayar, ölçüm bozulur.

### Aşırı akım koruması ne işe yarar?

Ayak yere değip yüklenmeye başladığında motor akımı yükselir. Bu iki amaçla kullanılır: **yere temas algılama** ve **aşırı yük / sıkışma koruması**. Yük arttıkça çekilen akımın arttığı ilişki üretici dokümanlarında da teyit edilmiştir.

## 12 V tarafı: EN 1648 ve akım bütçesi

Karavan ve motokaravanların yaşam bölümündeki 12 V DC tesisatı EN 1648 serisiyle düzenlenir (EN 1648-1 çekme tipi karavan, EN 1648-2 motokaravan). Nominal gerilim **12 V**, çalışma aralığı **11–15 V**'tur; standart yardımcı akü kapasitesi, kablolama ve **aşırı akım koruması** gerekliliklerini kapsar.

Bu aralık, sistemin düşük gerilimdeki davranışının tanımlı olması gerektiğini gösterir. Sektörde 12 V elektrikli ayaklar tam yükte ayak başına onlarca amper çeker; komple sistemlerde toplam çekiş 50–120 A mertebesine ulaşır ve bu, tipik bir karavan dağıtım hattı için ağır bir yüktür. Dört ayağın eşzamanlı tam yükte sürülmesi 11 V alt sınırının altına gerilim çökmesine yol açabilir.

KTS200'de **GRV485 kontrol ünitesinin** dört ayağın motor sürüş, akım ve zamanlama kontrolünü üstlenmesi tam da bu nedenle kritiktir: ayakların sıralı veya gruplu sürülmesi tepe akımı sınırlar. Ürünün "tekli ayak / ikili grup (sağ-sol-ön-arka) / tüm ayaklar" manuel kontrol seçenekleri bu mimariyle tutarlıdır. Ayrıca sistemin kendi donanımsal akım koruması, tesisattaki sigortanın yerine geçmez — onunla birlikte çalışır.

## KTS200 özellikleri sektör pratiğine nasıl oturuyor?

| KTS200 özelliği | Sektör karşılığı |
| --- | --- |
| İki eksen (ön-arka / sağ-sol) ölçüm | Zorunlu — doğru terazileme sırası ancak iki eksenle uygulanır |
| 0,025° hassasiyet | Buzdolabı sınırının 120 katı pay; ancak sıcaklık kompanzasyonuyla ulaşılabilen bir sınıf |
| 4 × 2000 kg = 8000 kg | Nominal toplam; yük eşit dağılmadığı için geniş pay doğru yaklaşım |
| 12 V DC | EN 1648 nominal değeri (11–15 V aralığı) |
| Donanımsal akım koruması | Temas algılama ve aşırı yük koruması için standart yöntem |
| Timeout kontrolü | Sektörde zorunlu; kılavuzlarda 2 dk / 67 s gibi somut değerler tanımlı |
| Acil Stop + "Ayakları Topla" | Sınıfın güvenlik gereği — alarm modunda tek kullanılabilir fonksiyon budur |
| Tare (referans sıfırlama) | Zorunlu; Thetford "şasi zaten birkaç derece eğimli olabilir" uyarısının doğrudan karşılığı |
| Tekli / ikili grup / tüm ayaklar | Sektördeki gruplama mimarisiyle birebir aynı |
| Su terazisi sembolü + sayısal derece | LED gösterge yaygın; sayısal derece gösterimi üstünlük sayılabilir |
| Bluetooth web uygulaması, OTA güncelleme | Klasik sistemlerde fiziksel panel esastır; kablosuz arayüz ve OTA modern ayrışma noktası |
| Rüzgâr modu | Üreticiye özgü; standartlaşmış bir tanımı yoktur |

### Rüzgâr modu neyi değiştiriyor?

Terazi hassasiyeti hedefiyle stabilite hedefi farklıdır. Normal modda amaç minimum eğimdir; stabilizasyon modunda amaç dört ayağın **hepsinin ön yüklemeli temasta kalması** ve süspansiyon salınımının sönümlenmesidir. Karavan süspansiyonu yumuşak olduğu için rüzgârda gövde sallanır; ayaklar ön yüklüyken bu serbestlik derecesi kilitlenir.

## Mevzuat üzerine bir düzeltme

Terazileme sistemleri için sık görülen bir yanlış, **ECE R55 uyumluluğu** iddiasıdır. R55 römork/karavan çekmek için kullanılan *mekanik bağlantı cihazlarını* (çeki demiri, bilyalı kaplin, kingpin, beşinci teker) düzenler; terazileme ayaklarını kapsamaz. Terazileme sistemi park hâlinde devreye girer ve R55'in konusu değildir. Gerçekten ilgili çerçeve **EN 1648** (12 V tesisat) ve — Bluetooth modülü içeren ürünlerde — telsiz ekipmanı mevzuatıdır.

## İlgili içerikler

- [Karavan terazileme sistemi nasıl seçilir? Kontrol listesi](/blog/karavan-otomatik-terazileme-sistemleri-rehberi)
- [Terazileme ayağı kapasitesi nasıl seçilir?](/blog/karavan-terazileme-ayak-kapasitesi-secimi)

## Sıkça Sorulan Sorular

### Karavanı terazilemek neden gerekli?

En sert sınırı absorbsiyonlu buzdolabı koyar. Bu dolaplarda soğutucu akışkan pompayla değil yerçekimiyle dolaşır; araç eğimliyken sıvı amonyak boruda yanlış yerde göllenir ve dolaşım durur. Dometic RML10.4 kılavuzu 3°, Thetford N4000 serisi ±2,5° sınırı verir. Bunun dışında lavabo ve duş tahliyesi, yoğuşma suyunun sabit eğimle akması, rüzgârda salınımın azalması ve uyku konforu da terazileme gerekçeleridir.

### Eğim sınırı aşılırsa ne olur?

Dolaşım durunca kaynatıcıya sıvı dönmez ve kaynatıcı aşırı ısınır. Aşırı ısınma, karışımdaki sodyum kromat pas önleyicinin kristalleşmesine yol açar; kristaller boru kesitini tıkar ve blokaj kalıcı olur. Soğutma ünitesi onarılamaz, komple değişim gerekir. Kromat kaybı ayrıca korozyon korumasını ortadan kaldırır.

### 0,025° hassasiyet pratikte ne demek?

tan(0,025°) = 4,363 × 10⁻⁴ olduğundan 5 metrelik bir gövdede 2,18 mm, 7 metrelik bir motokaravanda 3,05 mm, 2,3 metrelik genişlikte 1,00 mm yükseklik farkı demektir. Buzdolabının izin verdiği 3° ise 2,3 m genişlikte 120,5 mm fark eder — yani sistem, gereksinimin 120 katı hassastır.

### Terazilerken hangi ayak önce iner?

Sektör pratiği ve üretici kılavuzları önce ön-arka (uzunlamasına), sonra sağ-sol (enlemesine) ekseni düzeltir. Sebebi uzunlamasına eksenin daha uzun kaldıraç koluna sahip olmasıdır: bu eksendeki düzeltme yanal ekseni de değiştirir. Ters sırada yapılırsa yanal ayar ikinci adımda bozulur ve sistem salınıma girer.

### Tekerlekler yerden kesilebilir mi?

Hayır. Üretici kılavuzlarındaki en sert uyarı budur. Dört tekerlek de yerden kesilirse süspansiyonun soğurduğu yükler doğrudan şasiye biner ve zemin farkı büyükse şasi burulur — mobilya, kapı çerçeveleri ve gövde panelleri zorlanır. Ayrıca aracı yatayda tutan sürtünme kaybolduğu için araç ayaklardan kayabilir. Terazileme sistemi hiçbir zaman bir sehpanın (jack stand) yerine geçmez.

### Dört ayak aynı anda çalışırsa akım sorun olur mu?

Olabilir. Sektörde 12 V elektrikli ayaklar tam yükte ayak başına onlarca amper çekebilir; komple sistemlerde toplam çekiş 50–120 A mertebesine ulaşır. Bu, EN 1648'in 11 V alt sınırının altına gerilim çökmesi riski demektir. Kontrol ünitesinin ayakları sıralı veya gruplu sürmesi bu yüzden kritiktir — "tekli ayak / ikili grup / tüm ayaklar" seçenekleri bu mimarinin parçasıdır.

**Etiketler:** karavan, terazileme, leveling, eğim sensörü, absorbsiyonlu buzdolabı

---

Kaynak: AXI Teknoloji — https://axiteknoloji.com/blog/karavan-otomatik-terazileme-rehberi
Son güncelleme: 2026-08-02